Nazwa majątku wiąże się z Sybillą, żoną księcia oleśnickiego Krystiana Wirtemberskiego. W 1683 roku otrzymała dobra położone niedaleko Bierutowa i Oleśnicy. Po jej śmierci książę nazwał majątek Sibyllenort, czyli miejsce Sybilli.
Do 1945 roku tak nazywało się także Szczodre. Ślad tej dawnej nazwy można odnaleźć jeszcze na budynku dawnej stacji kolejowej w Długołęce.
Plan dawnego założenia Sibyllenort. Źródło pliku: katalog Lost City.Widok pałacu z lotu ptaka. Źródło pliku: katalog Lost City.
02 / REZYDENCJA
Śląski Windsor
Rozbudowana rezydencja w stylu Tudorów była miejscem królewskich wizyt i wystawnych przyjęć. Przyciągała także turystów, którym udostępniano część reprezentacyjnych wnętrz.
Założenie obejmowało ponad 120 hektarów parku. Pałac miał około 420 pomieszczeń, fasadę długości około 100 metrów, a wraz ze skrzydłami bocznymi tworzył założenie długie na około 300 metrów.
LUDZIE ZA PAŁACEM
Sybilla, Krystian i ślad.
To oni dali początek Sibyllenort. Nie zachował się pewny, osobny portret księżnej Sybilli Marii, dlatego pokazujemy źródła, które naprawdę wiążą ją z miejscem.
Medal ślubny księcia Krystiana Ulryka i Sybilli Marii, 1683. Źródło: Oleśnica.org.Pałac i ogród w Sibyllenort, 1692. Akwaforta J. Oertla według rysunku C. Jendricha; BUWr, Oddział Starych Druków.
Krystian Ulryk kupił posiadłość w 1685 roku za 2500 talarów. Budowę pałacu, ogrodu i fosy zakończono około 1691–1692 roku. Źródło: Marek Nienałtowski, Oleśnica.org.
WŁAŚCICIELE / RÓD
Ci, którzy tworzyli miejsce.
Krystian Ulryk I i Sybilla Maria Założyciele rezydencji. Medal ślubny z 1683 roku. Oleśnica.org.Karol Fryderyk Następca Krystiana Ulryka; objął rządy w części oleśnickiej księstwa w 1707 roku. Portret: Oleśnica.org.Jadwiga Fryderyka Siostra Juliany Sybilli i późniejsza właścicielka pałacu. Portret: Oleśnica.org.
Portrety i podpisy pochodzą z opracowania „Pałac w Sibyllenort (Szczodre)”. Nie każdy właściciel pałacu ma zachowany i jednoznacznie opisany wizerunek.
ARCHIWUM / FOTOGRAFIE
Szczodre przed i po.
Pałac Sybilli. Archiwum `galeria historia` / Fotopolska.eu.Dawny widok rezydencji. Archiwum `galeria historia` / Fotopolska.eu.Archiwalny widok pałacu. Archiwum `galeria historia` / Fotopolska.eu.Pałac i park z lotu ptaka. Archiwum `galeria historia` / Fotopolska.eu.
03 / OSTATNIE LATA
Najpierw wywieziono wnętrze.
1930s
Wyposażenie pałacu sprzedano podczas trzydniowej aukcji. Najcenniejsze meble i zbiory trafiły do Drezna.
1945
Pałac spłonął pod koniec wojny. W kolejnych dekadach budynek był rozbierany i grabiony.
dziś
W lesie pozostały fragmenty skrzydeł, bramy, krata i ślady dawnego dziedzińca z fontanną.
04 / CO ZOSTAŁO
Powidoki rezydencji
Dziś teren dawnej posiadłości ukrywa roślinność. Jedna z bram prowadzi w stronę dawnego parku, a przy wewnętrznym wejściu można zobaczyć ozdobną kratę.
Do pałacu przypominają także dwa ocalałe fragmenty: boczne skrzydło z neogotyckimi oknami i wieżyczkami oraz sąsiednia oficyna. Okrągły zarys fontanny wciąż jest czytelny na łące.
Jeden z dwóch ocalałych fragmentów pałacu. Fotografia: Marta Miniewicz / Powiat Wrocławski.
OŚ CZASU / SIBYLLENORT
Jak zmieniało się to miejsce.
Od letniej rezydencji książęcej do ruin ukrytych w parku. Każdy etap zostawił inny ślad.
1683–1693
Sybilla daje nazwę miejscu
W 1683 roku Sybilla Maria otrzymuje dobra położone między Bierutowem i Oleśnicą. W latach 1685–1692 Krystian Ulryk I buduje dla niej letnią rezydencję. W 1693 roku majątek otrzymuje nazwę Sibyllenort, czyli „miejsce Sybilli”.
Źródło dat: Wikipedia, „Pałac Sybilli w Szczodrem” oraz „Szczodre”.
Plan założenia. Katalog Lost City.
1792–1805
Pałac rośnie wokół ogrodu
Po przejęciu dóbr przez Fryderyka Augusta rezydencję odnowiono i rozbudowano. Według opracowania Sokolego Szlaku powstały cztery boczne skrzydła i dwie wieże, a także stajnia, wozownia, kawiarnia, teatr i pawilon dla gości.
Źródło: Sokoli Szlak, „Pałac w Szczodrem”; Oleśnica.org.
Rozbudowana rezydencja. Fotografia za Fotopolska.eu, przez Sokoli Szlak.
1851–1867
Powstaje śląski Windsor
Podczas kolejnej rozbudowy rezydencja otrzymuje styl angielskiego neogotyku. Po pracach pałac ma około 40 000 m³ kubatury, frontową fasadę długości około 100 metrów i skrzydła wydłużające założenie do około 300 metrów. Park i stawy tworzą rozległy krajobraz wokół pałacu.
Źródło dat i opisu: Wikipedia oraz Powiat Wrocławski.
Widok historyczny. Wikimedia Commons, Sammlung Duncker.
1868
Pałac otwiera się na gości
Powstaje stacja kolejowa obsługująca właścicieli rezydencji i odwiedzających. Szczodre staje się celem wycieczek: część pałacu można zwiedzać, a przy dworcu działa otwarta poczekalnia chroniąca gości przed słońcem i deszczem.
Źródło: Powiat Wrocławski, „O pałacu, który zniknął”.
Ślad dawnej infrastruktury turystycznej. Powiat Wrocławski.
1884–1932
Królewska rezydencja
Po 1884 roku pałac przechodzi kolejne modernizacje: dawny teatr zostaje kaplicą, pojawia się marmurowy ołtarz z Wenecji, fontanna, wodociąg i kanalizacja. W latach 1904–1932 rezydencja należy do króla Saksonii Fryderyka Augusta III, a zwiedzających przyciągają między innymi kolekcja porcelany i 36-metrowa wieża.
Źródło: Sokoli Szlak, „Pałac w Szczodrem”.
Widok pałacu i parku z lotu ptaka. Archiwum Lost City Szczodre.
1932–1945
Ostatni królowie i pożar
Król Saksonii Fryderyk August III umiera w Szczodrem w 1932 roku. W latach 30. XX wieku wyposażenie rezydencji zostaje sprzedane podczas trzydniowej aukcji, a najcenniejsze zbiory wywiezione. W 1945 roku pałac płonie.
Źródło: Powiat Wrocławski oraz Wikipedia, „Szczodre”.
Pałac przed zniszczeniem. Zdjęcie za polska-org.pl, przez Powiat Wrocławski.
1945–1990s
Drugie życie ruin
Po wojnie największą część ruin rozebrano w latach 1955–1957; kolejne fragmenty znikały aż do 1989 roku. W latach 60. usunięto fontannę, a około 1970 roku przestała istnieć najwyższa wieża. Ocalałe skrzydło zmieniało funkcje: działał tu ośrodek szkoleniowy, ośrodek doskonalenia kadr i ośrodek kolonijny. Od 1988 roku pozostaje nieużywane. W 1992 roku zespół sprzedano prywatnej spółce, a w 2001 roku przeszedł w ręce osoby prywatnej.
Źródło: Sokoli Szlak, Gazeta Wrocławska, Powiat Wrocławski.
Ozdobna krata dawnej bramy. Marta Miniewicz / Powiat Wrocławski.
2015–dziś
Ruina jako archiwum
Wśród zieleni można odnaleźć fragment wschodniego skrzydła, dawną oficynę, bramy, mur i ozdobną kratę. W 1990 roku pozostałości pałacu, oficyna, park z lasem oraz ogrodzenie z bramą zostały wpisane do rejestru zabytków. W 1999 roku zaginęły żeliwne rzeźby lwów z bramy wjazdowej.
Źródło: rejestr zabytków przywołany przez Gazetę Wrocławską i Wikipedię; Powiat Wrocławski.
Jeden z ocalałych fragmentów. Marta Miniewicz / Powiat Wrocławski.
ARCHIWUM / TEREN
Ślady, które zostały.
Przedwojenny napis „Sibyllenort”. Fotografia: Marta Miniewicz / Powiat Wrocławski.Pałac w dawnej okazałości. Zdjęcie za polska-org.pl, opublikowane przez Powiat Wrocławski.
ŹRÓDŁA
Czytaj dalej
Tekst opracowano na podstawie artykułu Powiatu Wrocławskiego O pałacu, który zniknął, czyli powidoki rezydencji królewskiej w Szczodrem, opublikowanego 23 sierpnia 2024 roku.
